Hoofdpagina

Uit Wikibeekherstel
Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding

P1000417.JPG
Op verschillende plaatsen in Nederland en vanuit diverse beleidsopgaven (zoals WB21 en KRW) is men bezig met beekherstel. Bij de planvorming voor het ontwerp van een nieuwe inrichting, het toekomstige beheer en de bijbehorende maatregelen blijken er veel kennislacunes te zijn. Deze kennislacunes doen zich met name voor op het terrein van geomorfologische processen. De belangrijkste kenmerken daarvan zijn het patroon (meanderen in het horizontale vlak), de dimensies (het dwarsprofiel) en de dynamiek (stroming van water en transport van zand). Vanuit de praktijk heeft men behoefte aan een actueel en toegankelijk overzicht van relevante literatuur en ervaringsgegevens op dit terrein. Daarvoor is wikibeekherstel.nl opgericht. De site is sinds oktober 2011 online.

Op wikibeekherstel.nl kunnen geïnteresseerden terecht voor informatie over beekherstel. Deze wiki-pagina ontsluit wetenschappelijke kennis en praktijkervaringen mbt hermeanderen. Doelgroep zijn medewerkers van waterschappen, terreinbeherende organisaties, DLG en adviesbureaus. De pagina is continue in ontwikkeling en zal in de komende tijd uitgroeien tot een compleet Digitaal Handboek Hermeanderen.

De wiki is een product van de Community of Practice (CoP) Hermeandering. De CoP Hermeandering is een breed kennisnetwerk voor iedereen die in Nederland te maken heeft met het inrichten of onderzoeken van meanderende beken. De CoP Hermeandering is een poort naar kennis en platform voor kennisuitwisseling over morfodynamische (of hydromorfologische) processen in vrij stromende beken. De wiki-pagina is ontwikkeld door Alterra in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie.

Inhoud


Achtergrond

Doelen voor beekherstel

Het waterbeheer in Nederland is tot 1990 vrijwel geheel gericht geweest op het voorkómen van wateroverlast in natte perioden en de aanvoer van water in droge perioden. De oorspronkelijke beken werden ingericht op waterafvoer en een efficiënt onderhoud. Ze kregen het karakter van afvoergoten. Hierdoor zijn veel typische natuurwaarden van beken verloren gegaan. Tegenwoordig maken verdrogingbestrijding en het voorkomen van extreme piekafvoeren benedenstrooms deel uit van de waterschapsopgave. Daarnaast speelt de kwaliteit van natuur en landschap een steeds belangrijke rol. Beekherstel vindt plaats vanuit verschillende beleidsopgaven:

  • Waarborgen veiligheid en voorkomen overstromingen/wateroverlast (WB21)
  • Terugdringen van verdroging (Verdrogingsbestrijding)
  • Goede ecologische kwaliteit in 2015 (KRW)
  • Klimaatbestendig maken van het watersysteem (Klimaatopgave)

In de reconstructieplannen werden eerdere verplichtingen over beekherstel geformuleerd. Voor de vormgeving en inrichting van de Ecologische Hoofdstructuur is het systeem van natuurdoeltype ontwikkeld (Bal e.a. 2001). Hieraan ten grondslag lag het Natuurbeleidsplan uit 1990. Om natuur te behouden heeft de Europese Unie het initiatief genomen voor Natura 2000. Dit is een samenhangend netwerk van beschermde natuurgebieden die zijn geselecteerd op grond van het voorkomen van soorten en habitattypen die vanuit Europees oogpunt bescherming nodig hebben. In 2000 is de Europese Kaderrichtlijn Water vastgesteld (KRW, 2000). Deze richtlijn beoogt het beschermen en verbeteren van alle oppervlaktewateren en waterafhankelijke terrestrische natuur. De KRW eist dat de ecologische toestand van het water een goede kwaliteit weerspiegelt. Naar aanleiding van de KRW en het Nederlandse Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW, 2003) worden de komende jaren de watersystemen op orde gebracht, zodanig dat waterkwaliteit en waterkwantiteit voldoen aan de nieuwe (Europese) eisen. Hierbij speelt het herstel van de ecologische kwaliteit een belangrijke rol; met name daar waar het stromende wateren (beken) betreft. Beekherstel is hiervan een voorbeeld.

Kennis over hermeandering

Er is een uitvoerige literatuur voorhanden over ecologisch beekherstel, river restauration en andere takken van toegepaste fluviatiele geomorfologie. Op deze wiki worden overzichten van de Nederlandse en Internationale literatuur verzameld. Waar mogelijk worden deze bronnen direct als PDF bestand aangeboden.

Classificatiesystemen

Er zijn verschillende classificatiesystemen voor beken. In de praktijk wordt er vooral gewerkt met de KRW typologie. Hoewel de gangbare indeling van van beken en rivieren in boven-, midden- en benedenlopen redelijk goed toepasbaar is, is een meer gedetailleerde indeling wenselijk. Deze indeling zou gebaseerd moeten zijn op geomorfologie, geologie, bodemkunde, hydrologie en ecologie. Een dergelijk indeling van trajecten is waardevol bij herstel en beheer van deze watersystemen. Op deze pagina worden enkele belangrijke classificatiesystemen beschreven.

Staalkaarten

Voor alle in Nederland voorkomende beektypen zijn staalkaarten opgesteld.De staalkaarten zijn samengesteld op basis van gegevens uit bestaande literatuur. Op basis van wetenschappelijke kennis en praktijkervaringen dienen de staalkaarten verder te worden onderbouwd.

Een staalkaart geeft een beknopt overzicht van relevante informatie over het betreffende beektype. Het gaat hierbij om:

  • een beschrijving van de referentie toestand in ecologische en hydromorfologische zin
  • ecologische kenmerken
  • hydromorfologische kenmerken
  • overzicht aantastingen
  • overzicht maatregelen

Zie verder de eigen pagina.


Theorie, wetmatigheden, vuistregels

Hydrologie en hydraulica zijn verwante vakgebieden. Hydrologie is de `bredere' wetenschap die zich bezighoudt met het terrestrische deel van de hydrologische kringloop: neerslag, afvoer, verdamping. Van belang voor hermeanderen is met name de afvoerhydrologie: hoeveel afvoer krijgt een beek wanneer te verwerken, en hoe verhoudt zich de afvoervariabiliteit tot een specifiek geometrisch ontwerp. Hydraulica houdt zich bezig met de vraag hoe het water door een beek stroomt: stroomsnelheid, schuifspanning, weerstand zijn hier de basisbegrippen. Hydraulische wetten bepalen hoe een gegeven afvoer in een gegeven beek sediment kan transporteren, oevers en bedding kan eroderen, etc. Hydrologie en hydraulica zijn niet onafhankelijk: de hydraulisch bepaalde stroomsnelheden bepalen hoe snel een afvoergolf zich door een stroomgebied
kan voortplanten.

Zie verder: Theorie.


Praktijkervaringen

In de afgelopen jaren is er veel ervaring opgedaan met beekherstel. In dit onderdeel van de wiki heeft u de mogelijkheid om praktijkervaringen te beschrijven. Voor een aantal projecten is op basis van interviews een beschrijving gegeven van diverse beekherstelprojecten in een vastgesteld format. De CoP Hermandering beoogt met dit format uniforme praktijkinformatie te vergaren over beekhermeanderingsprojecten om theoretische wetenschappelijke concepten over beek- en rivierherstel te koppelen aan praktijkervaringen. De parameters die hieronder worden gevraagd dienen om de potentiële morfodynamiek vast te stellen. Door deze te vergelijken met de waarnemingen kan de theorie getoetst worden en kunnen modellen eventueel worden bijgesteld om hun toepassingsmogelijkheden voor de planning van beekhermeanderingsprojecten in Nederland te vergroten.

Zie verder de eigen pagina


Kennisleemtes

Bij de planvorming voor het ontwerp van een nieuwe inrichting, het toekomstige beheer en de bijbehorende maatregelen blijken er veel kennislacunes te zijn. Deze kennislacunes doen zich met name voor op het terrein van geomorfologische processen. De belangrijkste kenmerken daarvan zijn het patroon (meanderen in het horizontale vlak), de dimensies (het dwarsprofiel) en de dynamiek (stroming van water en transport van zand). Op een eigen pagina worden de belangrijkste kennisleemtes die door de CoP Hermeandering worden gesignaleerd beschreven.


Verder

Actueel

Lopend onderzoek

  • Wageningen UR, Hydrologie. Joris Eekhout. Promotieonderzoek/deelonderzoek van Beekdalbreed hermeanderen:Poster

Achtergrondliteratuur

Doelstellingen
Processen en patronen
Hydraulica
Planvorming
Ontwerp
Tools en modellen
Monitoring
Praktijk

Relevante links

Tips voor het leveren van bijdragen aan de wiki pagina


Contact informatie

Vragen over de inhoud van de website kunnen worden gestuurd naar: tim.vanhattum@wur.nl

Logo alterra.gif
Alterra, Wageningen UR
Nederland

Contactpersoon: De heer ir. T. van Hattum
Postbus 47

6700 AA Wageningen

E-mail: Tim.vanHattum@wur.nl [[1]]

Logo DLG
Dienst Landelijk Gebied
Contactpersoon: De heer W.P.C. Zeeman
Postbus 20021
3502 LA Utrecht
E-mail: w.p.c.zeeman@minlnv.nl [[2]]

105px‎
LinkedIn group CoP Hermeandering


Persoonlijke instellingen